روز بزرگداشت سعدی برای پاسداشت این چهره بزرگ ادبی ایران و جهان، مصادف با یكم اردیبهشت ماه در تقویم شمسی است.
اشعار سعدی و ابیاتی كه او در طول زندگی خود نوشته است، در رده بهترین اشعار ادبی تاریخ ایران قرار میگیرد. آثاری كه مانند دیگر شاعران نظیر عطار نیشابوری و فردوسی، با گذشت سالها فراموش نشده و در هر دورهای مورد توجه قرار گرفتند. مشهورترین اثر سعدی شیرازی، مجموعه اشعار او در كتاب گلستان است. تا به امروز هزاران نسخه از این كتاب به دست عموم مردم رسیده و اشعار سعدی بارها مورد توجه قرار گرفته است. با این حال در سال 1381، تاریخ شروع این اثر (گلستان سعدی) به عنوان روز بزرگداشت سعدی انتخاب شد و به همین دلیل اول اردیبهشت روز سعدی نام دارد.
سرگذشت سعدی شیرازی؛ چكیدهای از زندگینامه
ابومحمد مصلح الدین بن عبدالله شیرازی، كه با نام مسعار سعدی شیرازی شناخته میشود در سال 606 هجری قمری متولد شد، اما روز تولد سعدی مشخص نیست. سعدی از سنین نوجوانی به دلیل علاقه به ادبیات و شعرسرایی، شروع به تحصیل در این زمینه نمود. در ابتدا زیر نظر اساتید مشهور شعر و ادب در شهر شیراز تحصیل كرده و سپس برای ادامه تحصیل به شهرهای مختلفی سفر كرد و مدت زیادی را در شهر بغداد به تحصیل پرداخت. او در طول زندگی خود به بسیاری از نقاط سفر كرد و زندگی در شهرهای مختلفی را تجربه كرد.
به دلیل شرایط نامساعدی كه در آن دوران گریبانگیر او شده بود، ناچار از نقطهای به نقطه دیگر سفر میكرد و محل سكونت خود را به طور دائم تغییر میداد. در حین همین جابجاییها نیز با بسیاری از افراد خردمند و دانا آشنا شد؛ با آنها معاشرت كرد و بسیاری از آموختههای خود را از آنان یاد گرفت. با این حال مشخص نیست كه او از چه سنی شروع به نوشتن آثار ادبی خود كرده است. زیرا بسیاری از این آثار در سفرهای او جمع آوری شده و پس از بازگشت او به شیراز تكمیل شده بود.
سعدی به مدت 30 سال در حال سفر به كشورهای مختلف بود و شرایط مختلفی مانند جنگ، زندگی را برای او سخت كرده بود. استاد سخن در مرحلهای از زندگی به سیر و سیاحت در بیشتر كشورهای اسلامی پرداخت، به بلخ و غزنه رفت، به گجرات در هندوستان سفر كرد و با تجربه برهمنهای هند آشنا شد و در دهلی زبان هندی را فرا گرفت.
در این دوران سعدی از طریق دریا به یمن و حبشه و سپس به كشورهای عربی رفت وپس اززیارت كعبهمدتی در شام به ویژه در دمشق، بعلبك لبنانو بیتالمقدس ساكن شد.
شرح مشكلات آن دوران مانند حمله مغول و سختیهای روزگار، در آثار سعدی قابل مشاهده است. او تا سالها پس از بازگشت به شیراز به نوشتن آثار ادبی خود ادامه داد و برای هر یك از آنها مدت زیادی وقت گذاشت.
این شاعر گرانمایه در سال 655 هجری زیباترین و لطیفترین شعرهای خود یعنی بوستان را در ده باب سرود و در آن به مهمترین مسایل اخلاقی و انسانی مانند عدل، احسان، عشق، تواضع، قناعت، شكر و توبه پرداخت.
سعدی همچنین در سال 656 اثر دیگر خود یعنی گلستان را به رشته تحریر در آورد كه آمیزهای از نظم و نثر و مجموعه حكایاتی است كه سعدی موضوع آن را تجربه كرده یا ساخته ذهن او است.
در كنار همهاوصافی كه برای سعدی به عنوان شاعر پر آوازهی ایرانی، آوردهاند بسیاری سعدی را به عنوان پیام آور انسانیت میشناسند.
برترین آثار سعدی شیرازی
مهمترین اثر او كتاب گلستان است. با این حال آثار سعدی به گلستان و بوستان محدود نمیشود؛ بلكه طیف وسیعی از آثار او در میان غزلیات، قصیده و … قابل مشاهده است. با این حال از نظر شهرت كلی و اهمیت كتاب اشعار، بوستان و گلستان سعدی در صدر قرار دارند. دیگر آثار ادبی سعدی شیرازی به شرح زیر هستند:
قصاید سعدی
صاحبیه
رباعیات سعدی
مجالس پنجگانه
كلیات سعدی (شامل مجموعه بوستان، گلستان و…)
تمایز آثار سعدی با دیگر شاعران؛ چرا سعدی شاعری خاص بود؟
بسیاری از شاعران در قرون ششم و هفتم، از اشعاری با كلمات پیچیده و استعاراتی استفاده میكردند كه عموم مردم توانایی فهم معنی و درك ساختار آن را نداشتند. در واقع هنگامی كه درك معانی شعر و الفاظ آن دشوار بود، بسیاری از افراد به آن رجوع نمیكردند. اما سعدی شیرازی تغییراتی در این زمینه پدید آورد و با استفاده از نثری روان و اشعاری ساده، مخاطبان متعددی را جذب كرد. از این رو سعدی در طول زندگی، نسبت به دیگر شاعران هم دوره خود از شهرت بالاتری برخوردار بود. او در ابیات خود از طنز، استعاره، آرایه، ایهام و… استفاده میكرد و خلاقیت بالایی داشت.
سعدی استاد سخن
نقطهاشتراك بین شخصیت شاعران بزرگ داشت روح ایرانی و فرهنگ ایران است از این رو شخصیت هر شاعر ایرانی اول باید از بعد ایرانی بودن مورد بررسی قرار گیرد و سپس به سایر ابعاد شخصیتی آن شاعر پرداخت.
دو كتاب پرمغز و ارزشمند سعدی بوستان و گلستان است، گلستان و بوستان سعدی حاصل شناخت او از انسان است و این دو اثر گرایش انسانی دارد.
اما آن چه سعدی در كتابهای خود جمعآوری كرده است حاصل 30 سال دنیا دیدن، تجربه زندگی همراه با تامل، شناخت از ماهیت انسان و بهرهگیری از حكیمان و عارفان است.
سعدی سفیر انسانیت، همبستگی و همزیستی است و برای گفت وگوی فرهنگها و تمدنها با اشعار زیبای خود زمینهسازی كرده است. ازاین رو استاد سخن در اشعار خود به عالم معنویت، عرفان و فلسفه ورود كرده است و به بیان دردها و مشكلات بشریت و ارائه راه حل پرداخته است.
تاثیر پذیری شاعران سرزمینهای دیگر از شعر و ادبیات سعدی نیز موضوعی است كه در پژوهشهای مختلف به آن پرداخته شده است.
افراد اندیشمند و ادیبان بسیاری پیش از سعدی شیرازی ظهور كردند، اما تاثیر سعدی در عرصه اخلاق و ادبیات ایران و جهان اسلام بیش از همه بوده است.
شیخ اجل و دو كتاب گلستان و بوستان او در تار و پود اندیشه و فرهنگ ایرانیان رسوخ كرده است و با سپری شدن قرنها از وفات وی همچنان به عنوان شخصیت تاثیرگذار بر شعر و ادبیات فارسی مطرح است. گفتنی است، تاریخ وفات سعدی در منابع گوناگون سالهای 690، 691، 694 و 695 هجری قمری نیز ذكر شده است.
از این رو سعدی استاد سخن نه تنها در شیراز و نه تنها در كشور خود بلكه در همه جهان نامی آشنا و شناخته شده است به طوری كه از میان بزرگان ادب، تنها شعر او است كه بر سردر مقر سازمان ملل در نیویورك نوشته شده است.
در هر حال از سعدی باید به عنوان جان مایه فرهنگ ایرانی و حرمت قلم یاد كرد، بیشك سعدی از پیشگامان عرصهای است كه اینك پس از گذشت قرنها روندگان بیشماری یافته است، این شاعر گرانمایه نه یك شاعر كه جانمایه یك فرهنگ، نه یك مصلح كه روح یك ملت و نه یك نویسنده كه خود حرمت قلم است و متن تاریخ فرهنگ این سرزمین را با نشانهای بایسته خویش آذین بسته است.
در طول قرنهای گذشته در ایران و خارج از ایران كسانی كه زبان و ادب فارسی آموختهاند، همگی از بركت وجود سعدی و آثار گرانبهای وی، چون گلستان بوده است و این ارزشها است كه پاسداشت نام و یاد سعدی را پیش از پیش ضروری ساخته است.
