وزیر خارجه كشورمان گفت: جامعه بین المللی نمی‌تواند در برابر پیامد‌های زیست محیطی جنگ بی تفاوت بماند، نباید اجازه دهیم متجاوزان از زیر بار مسئولیت اقدامات جنایتكارانه خود فرار كنند.
سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه در نشست اكوساید گفت: جامعه بین المللی نمی‌تواند در برابر پیامد‌های زیست محیطی جنگ بی تفاوت بماند، نباید اجازه دهیم متجاوزان از زیر بار مسئولیت اقدامات جنایتكارانه خود فرار كنند.
وزیر خارجه گفت : خوشحالم كه در این نشست تخصصی فرصتی فراهم شد تا درباره یكی از جدی‌ترین چالش‌های پیش روی بشریت، یعنی تخریب گسترده و جبران ناپذیر محیط زیست در جریان مخاصمات مسلحانه، صحبت كنیم.
ما امروز درباره موضوعی سخن می‌گوییم كه صرفا یك دغدغه محیط زیستی نیست، بلكه با حق حیات، سلامت انسان ها، امنیت غذایی، صلح و امنیت بین المللی و حقوق نسل‌های آینده پیوندی ناگسستنی دارد.
امروز دیگر نمی‌توان محیط‌زیست را قربانی خاموش جنگ دانست. جنگ و مخاصمه تنها جان انسان‌ها، شهر‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی را هدف قرار نمی‌دهد؛ بلكه آب، خاك، هوا، جنگل‌ها، اراضی كشاورزی، منابع انرژی، زیستگاه‌های طبیعی و تنوع زیستی نیز در معرض آثار ویرانگر آن قرار می‌گیرند. تخریب منابع آب و خاك، آلودگی هوا، نابودی پوشش گیاهی و زیست‌بوم‌ها، انتشار آلاینده‌ها، پسماند‌ها و مواد خطرناك از جمله پیامد‌هایی است كه می‌تواند سال‌ها و حتی دهه‌ها پس از پایان درگیری‌ها ادامه پیدا كند.
آقای عراقچی در ادامه افزود : محیط زیست، میراث مشترك بشریت است؛ نه میدان رقابت‌ها، نه ابزار فشار سیاسی و نه قربانی ملاحظات كوتاه مدت اقتصادی و نظامی. اكوساید یا تخریب گسترده محیط زیست، توجه جامعه بین المللی را به یك پرسش بنیادی جلب می‌كند؛ آیا می‌توان در برابر نابودی گسترده و طولانی مدت زیست بوم ها، آلودگی منابع حیاتی و وارد آوردن خسارات جبران ناپذیر به طبیعت صرفاً به ابراز نگرانی بسنده كرد؟ پاسخ روشن است: حفاظت از محیط زیست باید از سطح تعهدات اعلامی فراتر رود و به عرصه مسئولیت پذیری، پاسخگویی و اقدام موثر بین المللی وارد شود.
وزیر خارجه درباره وضعیت حمله به زیرساخت های فلسطین لبنان و ایران گفت : در سال‌های اخیر در غزه، لبنان و ایران شاهد بوده‌ایم كه چگونه حملات نظامی، علاوه بر تلفات انسانی و تخریب زیرساخت‌های حیاتی، آثار عمیق و گاه ماندگاری بر محیط‌زیست بر جای گذاشته‌اند. در غزه، ابعاد فاجعه محیط‌زیستی به اندازه‌ای گسترده است كه برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد، یونپ، از خسارات بی‌سابقه زیست‌محیطی سخن گفته است. فروپاشی شبكه‌های آب و فاضلاب، آسیب به سامانه‌های مدیریت پسماند، آلودگی منابع آب و خاك، آلودگی سواحل و ایجاد حجم عظیمی از آوار و مواد بالقوه خطرناك، میراثی است كه آثار آن می‌تواند برای دهه‌ها سال بر زندگی مردم فلسطین باقی بماند. در لبنان نیز استفاده از تسلیحات و آتش‌سوزی‌های ناشی از حملات، بخش‌هایی از جنگل‌ها و اراضی كشاورزی را نابود كرده است. گزارش‌ها و اسناد ارائه‌شده به سازمان ملل از سوختن میلیون‌ها مترمربع زمین و آسیب به ده‌ها هزار درخت زیتون حكایت دارد.
عراقچی افزود : جامعه بین‌المللی همچنین تجربه تلخ آلودگی گسترده سواحل لبنان در پی حمله به مخازن نفتی را در حافظه دارد. اما كشور عزیزمان ایران نیز از این پدیده مصون نمانده است. در جریان تجاوزات نظامی آمریكاو رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، حمله به تأسیسات نفتی، پالایشگاهی و انرژی، خطرات جدی زیست‌محیطی ایجاد كرده است. در اسفند 1404 (مارس 2026)، برنامه محیط زیست ملل متحد تأیید كرد كه تأسیسات نفتی در داخل و اطراف مناطق شهری ایران، از جمله تهران، هدف حمله قرار گرفته و آتش‌سوزی‌های نفتی موجب انتشار تركیبات خطرناك شده است؛ آلودگی كه می‌تواند از هوا به خاك و منابع آب منتقل شود و حتی زنجیره غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
وزیر خارجه كشورمان در ادامه گفت : این‌ها صرفاً خسارات اقتصادی نیستند. وقتی یك حمله نظامی موجب آلودگی پایدار خاك، تخریب منابع آب، نابودی جنگل‌ها و آلودگی هوا و دریا و ایجاد مواد خطرناك و بقایای جنگی می‌شود، آثار آن می‌تواندبسیار فراتر از زمان و مكان حمله ادامه پیدا كند. كودكی كه امروز در یك منطقه جنگ‌زده زندگی می‌كند، ممكن است ده‌ها سال بعد نیز هزینه زیست‌محیطی جنگی را بپردازد كه خود هیچ نقشی در آن نداشته است. از سوی دیگر، این مساله می‌تواند آسیب‌پذیری كشور‌ها و جوامع را در برابر این بحران‌ها چند برابر كند. از این منظر، صلح، امنیت، محیط‌زیست، سلامت و تغییر اقلیم، موضوعاتی جدا از یكدیگر نیستند و پیوند میان آنها باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
آقای عراقچی ادامه داد : از منظر جمهوری اسلامی ایران، حقوق بین‌الملل نبایددر برابر تخریب محیط‌زیست و نقض حقوق اساسی انسان‌ها در شرایط جنگی بی‌تفاوت باشد. اجرای مؤثر اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه، از جمله اصل تمایزو اصل تناسب، باید در كنار توجه جدی به آثار مستقیم، غیرمستقیم و بلندمدت اقدامات نظامی بر محیط‌زیست مورد توجه قرار گیرد. در این مسیر توجه به چند اصل اساسی ضروری است: نخست؛ مسئولیت پذیری در قبال تخریب محیط زیست: هیچ دولت، نهاد یا بازیگری نباید خود را فراتر از مسئولیت‌های بین المللی بداند. تخریب‌های گسترده اكوسیستم ها، نابودی زیستگاه ها، آلوده سازی آب و خاك و وارد آمدن آسیب‌های شدید و پایدار به محیط زیست باید با سازوكار‌های موثر پیشگیری، مستند سازی، جبران خسارت و پاسخگویی مواجه شود. در همین چارچوب، جمهوری اسلامی ایران از گفت‌و‌گو‌های حقوقی و كارشناسی برای راه‌های تقویت حمایت بین المللی از محیط زیست، ازجمله بحث درباره شناسایی اكوساید به عنوان یك جرم مستقل بین المللی حمایت می‌كند.
دوم؛ حفاظت از محیط زیست در تهاجمات مسلحانه: جنگ‌ها تنها جان انسان‌ها را نمیگیرند؛ آثار آنها بر آب و خاك، هوا، كشاورزی، منابع طبیعی و سلامت عمومی می‌تواند سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بماند. حملات به تاسیسات صنعتی و انرژی، تخریب زیرساخت‌های حیاتی، آلودگی ناشی از مواد خطرناك و آسیب به اكوسیستم‌های حساس، هزینه‌هایی فراتر از میدان نبرد ایجاد می‌كنند؛ هزینه‌هایی كه مردم عادی، بویژه كودكان و نسل‌های آینده، متحمل می‌شوند. حقوق بین المللی بشردوستانه از جمله قواعد مربوط به حفاظت از محیط زیست طبیعی در مخاصمات مسلحانه، باید با جدیت رعایت شود و جامعه بین المللی نمی‌تواند در برابر پیامد‌های زیست محیطی جنگ بی تفاوت بماند. مستندسازی مستقل خسارات، ارزیابی علمی آثاربلندمدت و فراهم كردن امكان جبران و بازسازی باید بخش جدایی ناپذیر از پاسخ بین المللی به مخاصمات باشد.
سوم؛ مقابله با استاندارد‌های دوگانه و استفاده ابزاری از محیط زیست: حفاظت از محیط زیست نبایدبه امتیازی برای بعضی كشور‌ها و تعهدی برای دیگرانتبدیل شود. معیار‌های زیست‌محیطی زمانی اعتبار دارندكه به صورت منصفانه، شفاف و بدون تبعیض اجرا شوند. همچنین، اقدامات یكجانبه قهری و محدودیت‌هایی كه دسترسی كشور‌ها به منافع مالی، فناوری‌ها و تجهیزات ضروری برای حفاظت محیط زیست، مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی و مقابله با تغییرات اقلیمی را مختلمی‌كنند، باید از منظر حقوق بین‌الملل و آثار انسانی وزیست‌محیطی، آنها مورد بررسی جدی قرار گیرند. تحقق عدالت زیست‌محیطی مستلزم آن است كه كشور‌های درحال توسعه بدون مواجهه با موانع غیرضروری وتبعیض‌آمیز به فناوری‌های پاك، منابع مالی و ظرفیت‌هایعلمی مورد نیاز دسترسی داشته باشند.
وزیر خارجه كشورمان در ادامه سخنان خود چند پیشنهاد را مطرح كرد و گفت : حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از تخریب گسترده آن، به ویژه در جریان مخاصمات مسلحانه، نیاز به همكاری‌های بین‌المللی دارد. از این رو، پیشنهاد می‌كنم همكاری‌های بین‌المللی در این خصوص بر سه محوراساسی متمركز شود:
نخست، تقویت چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی و تدوین معیار‌های روشن برای شناسایی، ارزیابی و رسیدگی به موارد تخریب گسترده و شدید محیط زیست.
دوم، ایجاد سازوكار‌های علمی و بی‌طرفانه برای مستندسازی خسارات زیست‌محیطی ناشی از مخاصمات مسلحانه، همراه با توجه به مسئولیت‌های حقوقی قابل اعمال و ضرورت جبران خسارات.
و سوم، توسعه همكاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پیشگیری از تخریب محیط زیست، بازسازی اكوسیستم‌های آسیب‌دیده و حمایت از كشور‌ها و جوامعی كه با محدودیت منابع و ظرفیت‌های فنی مواجه‌اند.
وزیر خارجه گفت : در این راستا، برگزاری سی‌ویكمین نشست كنفرانس اعضای كنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم (كاپ 31) نیز فرصت مناسبی است تا توجه جامعه بین‌المللی بیش از پیش به اثرات مخرب حملات تجاوزكارانه بر محیط‌زیست و اقلیم كشورهاجلب شود. هدف باید تقویت همكاری بین‌المللی، افزایش پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری و حمایت از قربانیان، حفاظت از محیط‌زیست و تضمین حقوق نسل‌های آینده باشد.
آقای عراقچی در پایان افزود : جمهوری اسلامی ایران آماده است در این مسیر، ظرفیت‌های علمی، حقوقی و دیپلماتیك خود را برای تقویت همكاری‌هایبین‌المللی به كار گیرد. جمهوری اسلامی ایران همچنین آمادگی دارد درتلاش‌های جمعی برای پیشگیری از تخریب گسترده محیط زیست، تقویت همكاری‌های منطقه‌ای و ارتقا مسئولیت پذیری بین‌المللی مشاركت كند. ما نباید اجازه دهیم متجاوزان از زیر بار مسئولیت اقدامات جنایتكارانه خود فرار كنند. ما باید با همكاری و مشاركت جمعی آنهارا پاسخگو كنیم. طبیعت صدایی در میز مذاكره یا جنگ ندارد؛ این مسئولیت ما هست كه اجازه ندهیم سكوت آنهابه بهای نابودی آینده بشریت تمام شود.
